[Panorama1] [Panorama2] Panorama obrony Grodziska z 1848 roku Pomysł namalowania obrazu batalistycznego, będącego „Panoramą Obrony Grodziska z 1848 roku", narodził się kilka lat temu , podczas jednego ze spotkań w Bibliotece Publicznej w Grodzisku Wlkp. Zamysł ten dalej funkcjonował w kręgu osób skupionych wokół Muzeum Ziemi Grodziskiej, a po reaktywacji Towarzystwa Miłośników Ziemi Grodziskiej stał się jednym z najważniejszych celów tej organizacji. W 1995 roku członkowie Towarzystwa jednogłośnie podjęli decyzję o realizacji Panoramy, mając poparcie społeczeństwa i władz miasta. Prace nad obrazem, który swoją konwencją przypominać miał „Panoramę Racławicką", zmierzały w kilku kierunkach. /Na zdjęciu: Mała Panorama/ Obok szeroko zakrojonych prac malarskich, rozpoczęto popularyzację w Grodzisku Wlkp. wydarzeń z okresu Wielkopolskiej Wiosny Ludów 1848 roku. Służyły temu artykułowi, ukazujące się w regionalnej prasie z uznanymi historykami. Równocześnie rozpoczęto badania źródeł historycznych i gromadzenie wszelkich informacji oraz pamiątek, dotyczących wspomnianych wydarzeń. Od samego początku organizatorzy pomysłu zdawali sobie sprawę, że nawiązuje do wypadków, które nigdy w Grodzisku Wlkp nie były szeroko spopularyzowane. Co prawda istniały w mieście pomniki i nazwy placów nawiązujące do wydarzeń Wiosny Ludów, jednak znajomość tych zagadnień nie była powszechna. Powstająca „Panorama Obrony Grodziska z 1848 roku" miała nawiązać do tragicznych wydarzeń, jakie miały miejsce 28 kwietnia 1848 roku w Grodzisku Wlkp. Szczupłość informacji źródłowych zmusiła organizatorów pomysłu do oparcia się na relacjach asesora Sądu Nadziemnego, Emila Janeckiego, na które powoływał się w swoich publikacjach zarówno Władysław Stachowski jak i Hilary Majkowski. Ponadto znana nam była skromna relacja księdza Bażyńskiego, dotycząca wypadków grodziskich, która dodatkowo pomagała nam w naświetlaniu faktów. W oparciu o te właśnie informacje przystąpiliśmy do tworzenia wizji przeszłego obrazu batalistycznego. Z przekazów historycznych oraz z przekazywanej od lat tradycji wynikało, że najważniejsze i najtragiczniejsze starcie oddziałów powstańczych broniących miasta z oddziałami pruskimi nastąpiło w Doktorowie. W tym czasie była to niezależna wioska, znajdująca się w najbliższym sąsiedztwie miasta od strony zachodniej. Zamieszkana była w większości przez Polaków o bardzo charakterystycznym składzie społecznym. Zamieszkana była w większości przez Polaków o bardzo charakterystycznym składzie społecznym. Obok drobnych rolników i rzemieślników, zamieszkiwali Doktorowo najróżniejsi złodzieje, wśród których przewodzili złodzieje kieszonkowi, będący nawet synonimem tej miejscowości. Główna barykada powstańcza miała się znajdować na dzisiejszej ulicy Zbąszyńskiej, gdzieś między wiatrakiem, stojącym przy jej ulicy, a wiatrakiem przy ulicy Głogowskiej. Dopiero po przełamaniu tej właśnie barykady oddziały pruskie mogły posuwać się w kierunku centrum miasta. Zdecydowaliśmy się, że centralnym punktem „Panoramy" będzie właśnie barykada na Doktorowie i wszystkie działania zmierzające do jej przełamania. Tutaj bowiem umieściliśmy zasadnicze wydarzenia, które następnie miały być umieszczone na obrazie. Ponieważ obraz artystyczny oparty nawet na dokładniejszych relacjach źródłowych pozostanie zawsze tylko wizją artystyczną tych wydarzeń, postanowiliśmy, że Panorama będzie kompromisem między ukazaniem faktów historycznych a możliwościami, jakie stwarza wizja artystyczna. Uzgodniliśmy również, że obraz będzie przedstawiał walki o zdobycie barykady oraz atak kosynierów, idących z odsieczą w kierunku armat pruskich. W rzeczywistości wydarzenia te rozgrywały się w odstępie kilku godzin, jednak dla podkreślenia pewnej symboliki oraz czytelności obrazu postanowiliśmy umieścić je razem. Dalszym etapem prac nad „Panoramą" były szeroko zakrojone badania topograficzne i etnograficzne. Musieliśmy w miarę dokładnie odtworzyć wygląd miasta i okolic sprzed 150 lat. Pomogły nam w tym dawne mapy i plany miasta oraz nie rzadko przekazy ustne. Stosunkowo najłatwiej uporaliśmy się z badaniami nad umundurowaniem i uzbrojeniem oddziałów pruskich biorących udział w bitwie. Z życzliwością i wszechstronną pomocą pośpieszyły nam muzea niemieckie, dostarczające plansze z kompletami uzbrojeniem i umundurowaniem, zaopatrzone często w dodatkowe uwagi i propozycje. Jednym z najtrudniejszych zadań Jakie stanęły przed organizatorami „Panoramy", było wyłonienie artysty, który naszym zdaniem najlepiej będzie potrafił oddać całość obrazu. Było dla nas oczywiste, że nawiązujemy do zapomnianej formy artystycznej, jaką jest panorama batalistyczna. Wybór padał na znanego poznańskiego malarza, Tomasza Akusza. Byliśmy przekonani, że artysta ten, który przejawia ogromną indywidualność twórczą połączoną z nieprzeciętnym warsztatem malarskim, najlepiej połączy wizję artystyczną obrazu z wymogami realizmu. Ponieważ nikt z nas nie wiedział do końca, jak ma wyglądać przyszła „Panorama", postanowiliśmy malować dwa obrazy. Pierwszy, który nazwaliśmy „Małą Panoramą", miał mieć wymiary 4m x 2m. To właśnie na nim miały się skupić wcześniejsze wszystkie badania i to on miał być pierwowzorem właściwej „Panoramy". Jednocześnie z góry założyliśmy, że zarówno „Mała Panorama" jak i „Duża Panorama" będą dwoma niezależnymi obrazami, pełniącymi zupełnie różne funkcje. 8 maja 1996 roku w gabinecie Kierownika Urzędu Rejonowego w Grodzisku podpisana została umowa na realizację „Małej Panoramy". Z ramienia Towarzystwa Miłośników Ziemi Grodziskiej umowę z Tomaszem Akuszem podpisał Marek Adamski i Dariusz Matuszewski w obecności Przemysława Smulskiego oraz Antoniego Spieczyńskiego. Umowa zawierała również pewne zobowiązania w stosunku do realizacji tzw. „Dużej Panoramy". Pierwszy zarys koncepcji artystycznej obrazu został przedstawiony przez autora w lipcu 1996 roku, podczas wystawy szkiców do dzieła. Ukazany wówczas zarys artystyczny został przyjęty do realizacji. Już we wrześniu 1996 roku, w trakcie obchodów Grodziskiego Piwobrania, zaprezentowano szkic olejny „Małej Panoramy". Wystawiony wówczas obraz obejrzało ponad 3 tyś. ludzi. Autorowi zależało głównie na skonfrontowaniu olejnego szkicu z odczuciami mieszkańców. Konfrontacja ta zaowocowała tym, że późniejszy ostateczny kształt dzieła wzbogacony zastał o szereg elementów batalistycznych, a przede wszystkim architektonicznych, o których wcześniej nie wiedzieliśmy. Zaraz po prezentacji obraz wrócił do pracowni artysty, który w spokoju kończył dzieło. 15 kwietnia 1997 roku w Domu Kultury w Grodzisku Wlkp. odsłonięta ukończoną już „Małą Panoramę Obrony Grodziska z 1848 roku". Podczas otwarcia, na które przybył wicewojewoda poznański, pan W. Jankowiak, oficjalnie poinformowaliśmy zebranych o planach zorganizowania w 1998 roku centralnych obchodów Wiosny Ludów w Grodzisku. Prezentacja „Małej Panoramy" zakończyła pierwszy etap związany z realizacją „Panoramy Obrony Grodziska z 1848 roku". Teraz sprawą zasadniczą stała się realizacja właściwej „Panoramy" w oparciu o zdobyte wcześniej doświadczenia. Pierwotnie nosiliśmy się z zamiarem namalowania obrazu o długości 17m i wysokości 3m. Niestety - brak możliwości przebudowy pomieszczeń Muzeum uniemożliwił realizację tej koncepcji. Ostatecznie zdecydowaliśmy się namalować obraz, który miał długość 12m i wysokości 2,5m. Obraz będzie znajdował się w półokręgu zaopatrzonym w przedplan. Zmieniła się również koncepcja oglądania dzieła. Już od maja 1997 roku ruszyły prace nad realizacją właściwej „Panoramy". Ogromne problemy mieliśmy z zaprojektowaniem i wykonaniem konstrukcji samego obrazu. Ścierały się tutaj najróżniejsze pomysły i techniki. Ostatecznie samą konstrukcję do Panoramy zaprojektował i wykonał Wojciech Michalski, właściciel zakładu rzemieślniczego z Grodziska Wlkp. Następnie trzeba było odpowiednio uszyć płótno obrazu z kilku kawałków materiału. Tutaj również z pomocą pospieszył nam pan Czesław Łaj s, znany grodziski mistrz krawiecki. Już po kilkunastu dniach od rozpoczęcia prac nad „Dużą Panoramą" Tomasz Akusz mógł się skupić na malowaniu obrazu. W chwili obecnej kończy się dziewiąty miesiąc realizacji. „Panorama Obrony Grodziska z 1848 roku". Oficjalne odsłonięcie obrazu planowane jest na 25 kwietnia 1998 roku i połączone będzie ze 150 rocznicą Wielkopolskiej Wiosny Ludów. Od samego początku inicjatywa namalowania Panoramy cieszyła się ogromnym zainteresowaniem mieszkańców miasta oraz prasy, radia i telewizji. Na ten temat ukazały się dziesiątki artykułów, zarówno w Polsce, jak również w Niemczech i Stanach Zjednoczonych. W 1997 roku z inicjatywy Telewizji Polskiej nakręcono film dokumentalny poświęcony wydarzeniom Grodziskiej Wiosny Ludów 1848 roku oraz „Panoramy Obrony Grodziskiej z 1848 roku".