Spacerem przez miasto . . . W układzie przestrzennym śródmieścia Grodziska z łatwością można dostrzec podział na "stary" i "nowy" ośrodek miejski. Pierwszy - średniowieczny zlokalizowany wokół Starego Rynku otoczony był fosą z wałem i palisadą. Fragmenty wspomnianej fosy można jeszcze zobaczyć w ogrodach przylegających do ulicy Przykop. W obrębie Starego Miasta znajduje się kościół farny św. Jadwigi, którego pierwotne gotyckie mury pochodzą z 1426 roku. Kościół ten zastąpił wcześniejszą drewnianą świątynię istniejącą już w tym miejscu na początku XIV wieku. W pierwszej połowie XVII wieku z inicjatywy wojewody poznańskiego Jana Opalińskiego (1581 - 1637) rozpoczęto gruntowną przebudowę świątyni. Kontynuowali ją jego synowie: Aleksander (zm. 1647) starosta inowrocławski oraz Jan Leopold (1634 - 1672) kasztelan nakielski, który ukończył dzieło w 1672 roku. Autorem przebudowy był nadworny murator Opalińskich - Krzysztof Bonadura Starszy. W 1769 roku zawalił się hełm wieży kościoła osłabiony wcześniej uderzeniem pioruna w 1752 roku, a w 1864 roku spaliła się kopuła kościoła dokonując dużych zniszczeń świątyni. Rozpoczęty w 1865 roku generalny remont kościoła farnego przez ks. Przesinowskiego (1819-1872) pozostawił świątynię w jej dotychczasowym wyglądzie. Jedynie w roku 1944 władze niemieckie zdarły pozłacaną blachę miedziana z głównej kopuły kościoła. Kościół farny jest świątynią jednonawową po bokach, której znajdują się podwójne kaplice nakryte kolistymi kopułami. Duża kolista kopuła kryje również prezbiterium znajdujące się we wschodniej części kościoła. nad kopułą wznosi się blaszana figura św. Floriana strzegąca miasto przed burzami i pożarami. Na ścianach wewnętrznych znajdują się m.in. tablice poświęcone zasłużonym proboszczom parafii: ks. Akeksemu Przesinowskiemu i ks. Czesławowi Tuszyńskiemu (1908-1982). Wewnątrz kościoła uwagę zwraca późnobarokowy ołtarz główny z obrazem "Hołd trzech króli" pędzla Rafała Ha_iewicza. Uwagę zwraca również obraz Matki Boskiej Różańcowej autorstwa Bartłomieja Strobla nadwornego malarza króla Władysława IV, znajdujący się w prawej kaplicy. Natomiast w lewej kaplicy przyciąga wzrok rzeźba św. Franciszka dłuta Marcina Różka z 1930 roku. Na wschód od kościoła farnego rozciąga się Stary Rynek o wymiarach 80-86 m na 84m z 8 wylotowymi ulicami (po dwie z każdego narożnika). Obecna zabudowa Starego Rynku pochodzi w większości z końca XIX wieku i początku XX wieku. Cykliczne pożary systematycznie eliminowały z tej części miasta XVII wieczną drewnianą zabudowę, często z charakterystycznymi podcieniami. Na środku placu rynkowego wznosi się trójkondygnacyjny ratusz (patrz zdjęcie) pochodzący z pierwszej połowy XIX wieku. Obiekt ten, generalnie wyremontowany w latach 1996-1998, otrzymał w tym okresie wieżyczkę, która dopełniła wygląd budowli. Przed ratuszem znajduje się studnia o. Bernarda z Wabreźna z drewnianą obudową pochodzącą z połowy XIX wieku i odrestaurowaną w 1995 roku. Po przeciwnej stronie stoi kamienna fontanna powstała podczas renowacji nawierzchni Starego Rynku w 1998 roku. Ze Starego Rynku, przez wąski pasaż wchodzimy na ulicę Szeroką zwaną kiedyś Staromiejską łączącą Stare i Nowe Miasto. Po lewej stronie znajduje się Plac Wiosny Ludów będący dawną dzielnicą żydowską, na której do roku 1940 znajdowała się bożnica. Ulica Szeroka to niewątpliwie najważniejsza piesza arteria w mieście. Gruntownie odnowiona w roku 19494 i 1997 stanowi dzisiaj jedno z najbardziej reprezentacyjnych miejsc w Grodzisku i stanowi jego niewątpliwe centrum handlowe(na zdjęciu obok znajduje się Dom Rzemiosła). Na przeciwnym końcu ulicy położony jest Plac Powstańców Wielkopolskich, dawny Nowy Rynek centrum Nowego Miasta, które w 1593 roku powołał Jan Ostroróg wojewoda poznański. Na placu w osi ul. Szerokiej stoi neogotycki kościół poewangelicki wybudowany w 1905 roku. To nad jego budową osobiści czuwał sam Wilhelm II. Za północną pierzeją Placu równolegle biegnie ulica Rudolfa Mossego drukarza i wydawcy, który był zarazem fundatorem szpitala miejskiego i ochroni dla biednych - obecnego ośrodka zdrowia. Od zachodu przylega do niej ulica Kolejowa, na końcu której znajduje się Dworzec PKP i PKS. Bliżej centrum miasta na wspomnianej ulicy wznosi się gmach Ośrodka Kultury, w którym swoją siedzibę znalazła Biblioteka Publiczna i Młodzieżowa Orkiestra Dęta w Grodzisku oraz kilka lokalnych gazet. Po drugiej stronie zwraca uwagę ekletyczny pałacyk z roku 1900 wybudowany przez Franciszka Andrzejewskiego. Przy ulicy 3 Maja wznoszą się gmachy Zespołu Szkół Zawodowych oraz dalej Liceum Ogólnokształcącego il. J. Słowackiego i Szkoły Podstawowej nr 2 im. Powstańców Wielkopolskich. Po drugiej stronie ulicy stoi odsłonięty w 1984 roku pomnik "Poległym Za Wolność i Ojczyznę" projektu Edwarda Pawlaka. Bliżej ulicy Bukowskiej wznosi się budynek dawnej szkoły dla dziewcząt z gankiem wspartym na czterech kolumnach, a za nim budynek Ochotniczej Straży Pożarnej. Po drugiej stronie znajduje się kościół pobernardyński z fragmentami dawnego klasztoru. Powstał on w 1662 roku z fundacji wspomnianego już Jana Leopolda Opalińskiego. Po kasacie zakonu w 1835 roku jest on kościołem filialnym parafii św. Jadwigi. Przy nim wznosi się figura Matki Bożej. Sam kościół jest od roku 1992 gruntownie remontowany. W kościele znajduje się sarkofag ostatniego z rodu Opalińskich właściciela Grodziska Wojciecha Leona (1708-1775). Prostopadle do ulicy 3 Maja w kierunku zachodnim biegnie ul. Bukowska jedna z najgłówniejszych ulic miasta. Na jej początku znajduje się elketyczny budynek poczty z przełomu XIX/XX wieku oraz dalej okazałe gmachy Zakładu Poprawczego dawnego Więzienia, w którym przebywał m.in. Maciej Mielżyński z ....... po zabójstwie swojej żony Felicji z Potockich i Adolfa Miączyńskiego. Po drugiej stronie ulicy, już u zbiegu z ulicą Zbąszyńską znajduje się budynek dawnego Hotelu Zweigoa. Dalej, u zbiegu ulic Bukowskiej i Nowotomyskiej znajduje się park na zlikwidowanym cmentarzu ewangelickim, o którym informuje umieszczona tam tablica. W kierunku na Opalenicę znajdują się obiekty dawnego elewatora, którego fragmenty obecnie są rozbierane. Wracając ulicą Bukowską dochodzimy do ulicy Żwirki i Wigury, przy której stoi neobarokowy gmach sądu powiatowego wybudowanego w 1905 roku oraz budynek starostwa powiatowego, przed którym do 1918 roku stał pomnik cesarza Fryderyka III. Przy ul. 27 Stycznia znajduje się park miejski z XIX wiecznym dworem będącym siedzibą Muzeum Ziemi Grodziskiej. Przed Muzeum znajduje się ekspozycja plenerowa, na której zgromadzono m.in. unikalny obecnie sprzęt wojskowy: czołg PT-76, transporter topaz ZAP oraz kilka armat z okresu ostatniej wojny. W części zachodniej parku znajduje się kamienna rzeźba uchodząca za pomnik Wojciecha Leona Opalińskiego. Po drugiej stronie ulicy znajduje się oddany do użytku w 1992 roku gmach policji. Przy ulicy Rakoniewickiej uwagę zwraca drewniany kościół z 1662 roku fundacji ks. Jana Wolsztyńskiego. Na przylegającym do niego dawnym cmentarzu znajdują się nieliczne XIX-to wieczne nagrobki. Za kościołem od strony zachodniej znajduje się mogiła poległych kosynierów z 1848 roku z odnowionym w 1998 roku nagrobkiem. Z przeprowadzonej w 1997 roku ekshumacji wynikało, że spoczywa w niej ponad 40 ofiar. Bliżej ulicy stoi postawiony w 1932 roku pomnik kosynierów z 1848 roku. W 1939 roku został on zniszczony przez hitlerowców i odbudowany w 1948 roku z okazji 100 lecia Wiosny Ludów. W 1997 roku u podnóża pomnika złożono jedną trumnę ze szczątkami kosynierów pochodzącą z ekshumacji mogiły powstańczej. Wzdłuż ulicy Staszica rozciąga się aleja lip wielkolistnych przy końcu, której znajduje się cmentarz parafialny, miejsce spoczynku kilku pokoleń grodziszczan. Na cmentarzu zwraca uwagę wybudowana w 1983 roku kaplica cmentarna z kostnicą św. Krzyża oraz wiele zabytkowych grobowców, w tym autorstwa Marcina Rożka. Przy ulicy Powstańców Chocieszyńskich znajdują się Zakłady Mięsne powstałe w 1895 roku. Dalej, za torami kolejowymi zlokalizowany jest dawny Stadion Powiatowy wybudowany w 1925 roku i rozbudowany w latach dziewięćdzisiątych. Swoje pierwszoligowe mecze rozgrywa na nim Zespół Groclin - Dyskobolia. za stadionem w kierunku Grąblewa, po lewej stronie, położony jest największy zakład produkcyjny w Grodzisku Groclin - Auto S.A. produkujący m.in. nowoczesne obicia samochodowe.